TARİKAT, TARİKİ MÜSTAKİM NEDİR? KUR’ÂN’DA TARİKAT VAR MI?
tarikat-ehlitarik-tarikimustakim-kurandatarikat-mursit-mursid-yol
Tarik (yol), tarikat (yollar), tariki müstakim, tarikatler, ehl-i tarik, tarikat ehli, Kur’ân’da tarikat var mı ve mürşid nasıl bulunur gibi konu ve kavramlar Kur’an ayetleri ve hadislerde nasıl geçiyor?
Tarîk, yol mânâsına geliyor; tarikat da çoğulu yani yollar demektir. Sırat-ı Mustakîm üzerinde bulunan bütün insanların oluşturduğu gruplar tarikat adını almaktadır.
Tarikat, Kur’ân-ı Kerîm’in bir gerçeğidir. Tarikat kavramı sonradan ortaya çıkan, Kur’ân’da olmayan bir şeyi ifade etmiyor. Allahû Tealâ Kur’ân-ı Kerîm’de bu tabiri kullanarak tarikatla ilgili birçok âyet-i kerime vazetmiştir. Kur’ân’da geçen âyetlere baktığımız zaman bu âyetler bize tarikatın Kur’ân’ın bir hakikati olduğunu buyuruyor.
Kur’ân’da Tarîk ve Tarîk-i Mustakîm
Allahû Tealâ Nisâ Suresi’nin 168 ve 169. âyetlerinde iki tarikten bahsediyor:
4/NİSÂ-168: Muhakkak ki inkâr edenleri ve zulmedenleri Allah mağfiret edecek değildir ve yola (Allah’a ulaştıran Sıratı Mustakîm’e) hidayet edecek değildir.
4/NİSÂ-169: Ancak cehennem yoluna hidayet eder; onlar orada ebediyyen kalacak olanlardır. Ve bu, Allah için kolaydır.
Demek ki bir Tarîk-i Cehîm var, bir de Tarîk-i Mustakîm var. Tarîk-i Mustakîm, Allah’a ulaştıran yol; Tarîk-i Cehîm de cehenneme ulaştıran yoldur.
Allahû Tealâ Ahkâf Suresi’nin 30. âyetinde Tarîk-i Mustakîm’in Hakk’a ulaştıran yol olduğunu söylüyor:
46/AHKÂF-30: Ey kavmimiz! Muhakkak ki biz, Hz. Musa’dan sonra indirilen, onların elindekini tasdik eden, Hakk’a ulaştıran ve Tarîk-i Mustakîm’e hidayet eden bir kitap dinledik.
Mü’minûn Suresi’nin 17. âyetinde ise şöyle buyuruluyor:
23/MÜ’MİNÛN-17: Ve andolsun ki Biz, sizin üzerinizde yedi yol yarattık ve Biz yaratmaktan gâfil değiliz.
Peygamber Efendimiz ve Sahâbe Ehl-i Tarik İdi
Tarikat dediğimiz zaman aklımıza ilk gelmesi lâzım gelen şey, Peygamber Efendimiz (S.A.V.)’in yaşadığı İslâm ve O’nunla birlikte sahâbenin yaşadığı İslâm’dır.
Peygamber Efendimiz (S.A.V.), mürşidi olan Cebrail (A.S.)’a tâbî oldu. Bütün sahâbe Peygamber Efendimiz (S.A.V.)’e tâbî oldu. Tâbiîn sahâbeye tâbî oldu. Tebe-i tâbiîn, tâbiîne tâbî oldu. Böylece tâbiiyet, bundan sonra gelenlerle devam etti. Ve insanların büyük kısmı yollarını şaşırmışken, tarikat ehli bugüne ulaştılar. Bütün devirlerde Allah’ın büyük evliyaları hep var oldu.
İki cihan serveri Peygamber Efendimiz (S.A.V.) hadîs-i şerifinde şöyle buyurmaktadır:
Müslümanların en hayırlısı benim asrımda yaşayan ashab-ı kiramdır. Onlardan sonra en hayırlıları onlara tâbî olan, tâbiindir. Ondan sonra da en hayırlıları onlara tâbî olan tebe-i tâbiindir. Artık bunlardan sonra yalan yayılır. O yalanı yayanların sözlerine ve işlerine uymayın.
Başta Peygamber Efendimiz (S.A.V.) olmak üzere bütün sahâbe ehl-i tarik idi. Tarikat, onların yaşadığı İslâm’dı.
Tarikata Nasıl Girilir? Allah’a Ulaşmayı Dilemek ve Tâbiiyet
Allahû Tealâ insanı üç vücuttan müteşekkil yaratmıştır. Fizik vücudumuz bu dünyaya ait olan varlığımızdır. Nefsimiz 19 afetle ma’lûl, kalbi başlangıçta kapkaranlık bir varlığımızdır. Ruhumuz da Allah’tan gelmiş ve Allah’a dönecek olan, 19 hasletle mücehhez, Allah’ın emirlerine itaat ve yasaklarından kaçınmaya yönelik programlanmış varlığımızdır.
Ruhumuz bize bir emanet olarak verilmiştir ve ruhun dünya hayatındayken Allah’a ulaştırılması üzerimize farz kılınmıştır.
Allahû Tealâ ruhun Allah’a ulaşmasını, insanoğlunun serbest iradesiyle gerçekleştireceği bir talebe yani Allah’a ulaşma dileğine bağlamış ve Allah’a ulaşmayı dilemeyi de üzerimize farz kılmıştır.
30/RÛM-31: O’na (Allah’a) yönelin (Allah’a ulaşmayı dileyin) ve O’na karşı takva sahibi olun. Ve namazı ikame edin (namaz kılın). Ve (böylece) müşriklerden olmayın.
Şûrâ Suresi’nin 13. âyetinde de Allahû Tealâ şöyle buyuruyor:
42/ŞÛRÂ-13: Allah dilediğini Kendisine seçer ve O’na yöneleni Kendisine ulaştırır (ruhunu hayatta iken Kendisine ulaştırır).
İşte tarikat ehli, ruhunu Allah’a ulaştırmak üzere yola çıkan insanlardır. Allah’a ulaşmayı dileyen kişiye Allahû Tealâ mürşide tâbî olmayı farz kılmıştır. Mürşide tâbiiyet demek tarikata girmek, tarikat üzere olmak demektir. Ruhun Allah’a ulaşmak üzere yola çıkması mürşide tâbî olduğumuz anda gerçekleşir.
Allahû Tealâ mürşid olmadan ruhun Allah’a ulaşamayacağını Rahmân Suresi’nin 33. âyet-i kerimesinde söylüyor:
55/RAHMÂN-33: Ey insan ve cin topluluğu! Semaların ve arzın kuturlarından (çaplarından) nüfuz etmeye (çıkıp gitmeye) eğer gücünüz yetiyorsa, haydi nüfuz edin! Bir sultan (bir mürşid) olmaksızın nüfuz edemezsiniz (geçip çıkamazsınız).
Mürşid Nasıl Bulunur? Hacet Namazı ve Allah’tan İstemek
Herkesin ulaşabileceği yerde bir vekil mürşid mutlaka vardır. Bir mürşid olabilir bu; Allah’ın tayin ettiği bir mürşid olabilir, kavim resûllerinden biri olabilir veya devrin imamı da olabilir. Ama en azından bir vekil mürşid, o çevrede mutlaka vardır.
Kişi Allahû Tealâ’dan bu konuda talepte bulunacaktır. Allahû Tealâ da huşû sahibi olan kişinin talebini mutlaka kabul edecektir.
Bakara Suresi’nin 45. âyetinde şöyle buyuruluyor:
2/BAKARA-45: (Allah’tan) sabırla ve namazla istiane (özel yardım) isteyin. Ve muhakkak ki o (hacet namazı ile Allah’a ulaştıracak mürşidini sormak), huşû sahibi olanlardan başkasına elbette ağır gelir.
Mürşidinizin kim olduğu konusundaki sualinizi sorarak Allahû Tealâ’dan mürşidinizi isteyin.
Mâide Suresi’nin 35. âyetinde de şöyle buyuruluyor:
5/MÂİDE-35: Ey âmenû olanlar (Allah’a ulaşmayı, teslim olmayı dileyenler); Allah’a karşı takva sahibi olun ve O’na ulaştıracak vesileyi isteyin. Ve O’nun yolunda cihad edin. Umulur ki böylece siz felâha erersiniz.
Herkesin bulunduğu yerde mutlaka bir vesile vardır. İrşad makamını temsil eden bir vekil mürşid mutlaka vardır. Ama Allah’a ulaşmayı dilemeyen kişi mürşidine tâbî olsa da tarikat ehli olamaz.
Cinn Suresi’nde Tarikat: Tarikat Üzere Olmak Ne Demektir?
Cinn Suresi’nin 14, 15 ve 16. âyetlerinde Allahû Tealâ bu muhtevayı ele alıyor:
72/CİNN-14: Ve gerçekten bizden (Allah’a) teslim olanlar da var ve bizden kasitun (kalpleri kasiyet bağlamış) olanlar da var. Artık kim (Allah’a) teslim olmuşsa işte onlar, irşad olmayı (nefsin ve iradenin teslimini) arayanlardır (dileyenlerdir).
72/CİNN-15: Ve lâkin kasitun olanlar (kalpleri zikirsizlikten kasiyet bağlayanlar), işte onlar cehenneme odun oldular.
72/CİNN-16: Ve eğer onlar tarikat üzere olarak (Allah’a) yönelselerdi, onları mutlaka bol su (rahmet) ile sulardık.
Kim teslim olmayı dilerse (teslim olmak üzere harekete geçerse) o mürşidini arar.
Allahû Tealâ rahmetini ulaştırmak için bir kaide koymuş; tarikat üzere olmak. Allahû Tealâ hem Rahmân esmasının sahibidir hem de Rahîm esmasının sahibidir. Rahmân esması herkes içindir. Yaratılan herkesin bütün ihtiyaçlarını Allah Rahmân esmasının gereği herkese ihsan eder. Ama Rahîm esmasının tecelli etmesi için ve rahmetinin bizim kalbimize ulaşması sadece Allah’a ulaşmayı dileyenler için geçerlidir.
Tarîk-i Mustakîm ve Nefs Tezkiyesi
Nahl Suresi’nin 9. âyetinde Allahû Tealâ şöyle buyuruyor:
16/NAHL-9: Ve sebîllerin tayini Allah’ın üzerinedir. Ve ondan sapanlar vardır. Ve eğer O dileseydi, sizin hepinizi hidayete erdirirdi.
Her sebîl, o mürşidin bulunduğu dergâhtan devrin imamının bulunduğu dergâha ulaşan, yeryüzünün sathına paralel yolları ifade eder. Ruhun yolculuğu bu yollar üzerinde devam eder. Bu yolun adı Tarîk-i Mustakîm’dir.
Allahû Tealâ Hicr Suresi’nin 41. âyetinde:
15/HİCR-41: İşte bu, Bana yönlendirilmiş (Bana ulaştıran) yoldur.
Allah’a ulaşan nedir? Fizik vücudumuz mu? Hayır. Nefsimiz mi? Hayır. Neyimiz ulaşır? Sadece ruhumuz.
Allah’a ulaşmayı dileyen kişi mürşidinden aldığı ders gereğince zikir yapmaya başlayacak ve zikrini günden güne artıracaktır. Her zikir artışında nefsinin kalbinde biriken nurlarla nefsinin kalbinde meydana gelen aklanma ile tezkiye kademelerinde ilerlerken, ruhu da yedi gök katını aşarak Allah’a doğru yükselecektir. Yedi kademe tezkiye boyunca ruh, yedi gök katını aşan Sırat-ı Mustakîm üzerinde yükselerek Allah’ın Zat’ına ulaşacaktır.
Allah’a ulaşmayı dileyen herkesin ruhunu Allah’a ulaştırması ve buna paralel olarak nefsini tezkiye etmesi, Allahû Tealâ’nın bir dilek karşılığı bütün insanlara hediye ettiği bir vetiredir. Yeter ki kişi kalpten Allah’a ulaşmayı dilesin.
Yûsuf Suresi’nin 53. âyetinde şöyle buyuruluyor:
12/YÛSUF-53: Ve ben nefsimi ibra edemem. Muhakkak ki nefs, mutlaka suî olanı (şerri, kötülüğü) emreder. Rabbimin Rahîm esmasıyla tecelli ettiği (nefsler) hariç.
Öyleyse tezkiye teslimlerin temelidir. Nefs tezkiyesi olmadan kimse ruhunu Allah’a teslim edemez. Nefs tezkiyesi, kalbimize giren nurlarla gerçekleşen bir olgudur.
Allahû Tealâ Nûr Suresi’nin 21. âyetinde şöyle buyuruyor:
24/NÛR-21: Ve eğer Allah’ın rahmeti ve fazlı sizin üzerinize olmasaydı, içinizden hiçbiri ebediyyen nefsini tezkiye edemezdi. Lâkin Allah dilediğinin nefsini tezkiye eder.
Kimse nefsini kendisi tezkiye edemez. Allahû Tealâ rahmeti, fazlı ve salâvâtı göndermezse, kişi ne kadar zikir yaparsa yapsın tezkiye olamaz.
Muzzemmil Suresi’nin 8. âyetinde de:
73/MUZZEMMİL-8: Ve Rabbinin İsmi’ni zikret ve her şeyden kesilerek O’na ulaş.
Öyleyse bu zikir neyi oluşturur? Nefs tezkiyesini oluşturur. Nefs tezkiyesinin temelinde Rahîm esmasının çalışması yatar.
Tarikat; Allah’a ulaşmayı dileyen, mürşidine tâbî olan, ruhunu Allah’a ulaştırmak üzere Sırat-ı Mustakîm üzerinde yola çıkan ve bu yolculuk sırasında nefsini tezkiye eden insanların yaşadığı İslâm’dır.
Sıkça Sorulan Sorular
Tarikat kelimesi ne anlama gelir ve kökeni nedir?
Tarîk yol manasına gelir; tarikat ise yollar demektir. Sırat-ı Mustakîm üzerinde bulunan insanların oluşturduğu gruplar tarikat adını alır.
Kur'an'da tarikat kavramı geçer mi?
Evet, tarikat Kur’ân-ı Kerîm’in bir gerçeğidir. Allahû Tealâ Kur’ân'da bu tabiri kullanarak tarikatla ilgili birçok âyet vazetmiştir.
Tarîk-i Mustakîm ile Tarîk-i Cehîm arasındaki fark nedir?
Tarîk-i Mustakîm insanı Allah'a ulaştıran yoldur, Tarîk-i Cehîm ise cehenneme ulaştıran yoldur.
Peygamber Efendimiz ve sahâbe ehl-i tarik miydi?
Evet, başta Peygamber Efendimiz (S.A.V.) olmak üzere bütün sahâbe ehl-i tarik idi; tarikat onların yaşadığı İslâm'dı.
Tarikata nasıl girilir ve mürşide tâbiiyet nasıl olur?
Kişinin Allah'a ulaşmayı dilemesi ve ardından mürşidine tâbî olmasıyla tarikata girilir; bu durum ruhun Allah'a doğru yola çıkmasını sağlar.
Mürşit nasıl bulunur ve hacet namazının yeri nedir?
Kişi huşû ile Allah'tan sabır ve namazla (hacet namazı ile) istiane isteyerek mürşidini sorar ve Allah o kişinin talebini kabul eder.
Tarikat üzere olmak ne anlama gelir?
Allah'a ulaşmayı dileyip mürşide tâbî olarak Sırat-ı Mustakîm üzerinde ruhunu Allah'a ulaştırmak üzere yola çıkmak ve nefs tezkiyesi yapmak demektir.
Nefs tezkiyesi nasıl gerçekleşir?
Mürşidinden aldığı dersle zikir yapan kişinin kalbine Allah'ın rahmet ve fazlı ile nurların dolması ve bu sayede nefsin afetlerden arınarak kademe kademe ilerlemesidir.